home              news              work              info              contact

 

                    

<<

 

Voorwoord Matthijs Schouten in het boek LEAVES de kunst van het loslaten

 

 

De natuur kent zichzelf niet als natuur. Wij benoemen haar als zodanig. En in

die benoeming ligt een beeld besloten: ons beeld van de natuur. Tot op zekere

hoogte zegt dit beeld iets over de natuur, maar meer nog drukt het uit hoe we

onszelf in verhouding tot die natuur zien. Daardoor vormt het tevens een weer-

spiegeling van ons zelfbeeld. Natuurbeeld en zelfbeeld zijn nauw met elkaar

verbonden. Hoe we naar onszelf kijken en de plaats die we onszelf binnen de

aardse werkelijkheid geven, zijn sterk bepalend voor onze visie op de natuur.

 

Het beeld dat we van de natuur hebben, vormt zich ten dele op grond van onze

persoonlijke ervaringen, maar van minstens net zo grote invloed zijn de toon-

aangevende opvattingen over de natuur in de samenleving waarvan we deel

uitmaken. Wat dit laatste betreft spreken milieufilosofen van een maatschap-

pelijke grondhouding. Daarin komt een breed gedragen visie op zowel de aard

 en de betekenis van de natuur als op de aard en het wezen van de mens tot

uitdrukking.

 

Zo’n grondhouding is echter noch een onveranderlijk noch een universeel ge-

geven. Binnen een bepaalde cultuur kan ze zich in de loop van de tijd wijzigen en

tussen verschillende cultuurgebieden bestaan grote verschillen in opvattingen

over de natuur.

 

In de afgelopen halve eeuw is enorm veel geschreven en gediscussieerd over

visies op en houdingen ten opzichte van de natuur. Met het groeien van de zorg

over de aftakeling van de ecosystemen der aarde nam de kritiek toe op de in de

westerse cultuur gangbare houding. Veel milieufilosofen, ecologen en natuurbe-

schermers karakteriseerden deze als respectloos en uitbuitend. Dit ‘despotisme’

in de benadering van de natuur zagen zij als de diepere oorzaak van wat men de

ecologische crisis was gaan noemen. Het spraakmakende artikel The Historical

Roots of our Ecological Crisis dat Lynn White in 1967 publiceerde in het gezag-

hebbende tijdschrift Science vormde de aanleiding tot een heftige discussie

over de historische wortels van de zogenoemd despotische houding. White

zelf zocht de oorsprong ervan in de joods-christelijke traditie. Anderen wezen

de beschuldigende vinger naar de Griekse filosofie en weer anderen zagen het

Verlichtingsdenken uit de zeventiende en achttiende eeuw als grote boosdoener.

 

Ook ging men naarstig op zoek naar alternatieve grondhoudingen die getuigden

van een groter respect voor de natuur. Deze dacht men onder meer te vinden bij

de schriftloze volkeren en in bepaalde culturen uit Azie. Maar al snel verschenen

er allerlei publikaties die uieenzetten hoeveel diersoorten er onder de invloed

van tribale volkeren uitgestorven waren of die aantoonden dat de natuur er in

 landen als India en Japan, ondanks een minder despotische grondhouding, niet

veel beter van af was gekomen dan in allerlei westerse landen.

 

Wanneer we echter alle normatieve kaders loslaten, kunnen we ons alleen

maar verwonderen over denorme rijkdom aan beelden van de natuur die de

mensheid heeft voortgebracht. Het woord natuur is afgeleid van het Latijnse

Nascere : geboren worden. En zoals de natuur steeds weer nieuw

leven en nieuwe vormen voortbrengt, zo schept de cultuur steeds weer nieuwe

 beelden van de natuur.

 

Het Kunstwerk LEAVES van Cornelia Bruinewoud, toont op buitengewoon

intrigerende wijze hoe de natuur keer op keer ontsnapt aan posingen van de

mens haar in beelden te vangen.

 

 Natuur is van alle tijden, maar blijft geen dag hetzelfde.

Dàt is misschien wel de kern van wat Cornelia Bruinewoud in haar werk tot

uitdrukking brengt.

 

Matthijs Schouten

 

Professor Matthijs C. Schouten is natuurfilosoof en

Initiatiefnemer van de expositie WereldNatuurKunst